JGHALLMUNA BL-EZEMPJU
Fil-kunvent tad-dumnikani tal-Belt Valletta, bhal fil-kunventi tar-religjuzi l-ohrajn kollha, ghexu mijiet kbar ta’ patrijiet u fratelli koperaturi li, fil-mohbi jew fid-deher, taw sehemhom u hadmu bis-shih ghall-gid tal-ohrajn. Dawn ta’ min jibqa’ jiftakar fihom u jhares lejhom biex jitghallem u jiehu ezempju minnhom. Impossibli ssemmi lil kulhadd; xi whud jafhom biss Alla l-Imbierek! Ohrajn saru maghrufin iktar. Din is-sezzjoni, ghalhekk, taghti harsa lejn Ahwa Predikaturi li kellhom xi rabta partikolari mal-Parrocca ta’ San Duminku tal-Belt Valletta, jew ghax kienu mill-Belt, jew ghax ghexu u hadmu fil-parrocca jew ghax taw xi kontribut iehor lejha. Din is-sezzjoni tinbena bil-mod il-mod. Ghaldaqstant, Ahwa li s’issa ghadu ma jidher xejn dwarhom, ma jfissirx li dawn intnesew imma x’aktarx li ghax ghad iridu jizdiedu. B’danakollu napprezzaw li jekk xi hadd jixtieq jaqra taghrif dwar xi patri jew fratell koperatur partikolari jinfurmana; hekk ukoll min ghandu xi taghrif ta’ interess dwar xi religjuz dumnikan tal-antik u li jista’ jkun ta’ ezempju ghalina llum.
Kappillan u
Pirjol
Ghex u miet
b’fama ta’ qaddis
Santo Grech, iben Vittorio u Andreana Russo, twieled il-Birgu fil-5 ta’ Settembru 1728. Haddan l-Ordni Dumnikan fil-knisja tal-Madonna tal-Ghar, tad-duminkani fir-Rabat, fit-22 ta’ Settembru ta’ 1745, tawh l-istess isem li kellu u gie affiljat mad-dumnikani fil-kunvent ta’ Aidone, fi Sqallija. Ghamel in-novizzjat ir-Rabat, fejn ukoll ipprofessa fit-13 ta’ Frar 1747. Studja l-filosofija hawn Malta, imbaghad issokta l-kors tat-teologija fl-Istudju Generali tad-dumnikani f’Messina. Lahaq sacerdot madwar l-1753, u kiseb il-grad ta’ Lettur fit-Teologija.
Qabel is-sena 1759, gie assenjat fil-kunvent
tal-Portu Salvu fejn wettaq l-ufficcju ta’ sagristan u prokuratur.
Fis-sena msemmija, 1759, inhatar kappillan tal-parrocca u baqa’ f’dan
l-ufficcju sal-1766. F’dak iz-zmien talab u qala’ li jigi affiljat mal-kunvent
tal-Belt. Fl-ahhar sentejn li fihom
kien kappillan, ghallem fl-Istudju Generali li kien hemm fil-kunvent tal-Belt.
Fis-snin 1766-68, mar iwettaq l-ufficcju ta’ pirjol fil-kunvent ta’
Taormina u,wara, rega’ beda jghallem fl-Istudju tal-Belt.
Fis-sena 1773, il-Majjistru tal-Ordni Dumnikan hatru
biex ikun Vigarju tal-Provincjal ghat-tmexxija tat-tliet kunventi dumnikani
f’Malta, kif ukoll pirjol tal-kunvent tal-Belt. Fis-sentejn li dam f’dan l-ufficcju, p. Grech hadem hafna
biex iwaqqa’ u jibni mill-gdid il-knisja ta’ Santa Marija tal-Portu Salvu
billi kellha hsarat kbar strutturali; minhabba f’hekk, kellu jhabbat wiccu
ma’ hafna diffikultajiet. Minnhom
heles ghal xi zmien meta l-patrijiet tal-Birgu ghazluh pirjol taghhom ghas-snin
1777-78.
Kif temm l-ufficcju ta’ pirjol fil-Birgu, P. Grech
rega’ mar jghallem fl-Istudju Generali fil-Belt; hemm rega’ beda jhabbat
wiccu mad-diffikultajiet li garrab qabel. Ghaz-zamma
tal-paci fil-komunita tal-Belt, fuq talba tal-GranMastru De Rohan, il-Majjistru
tal-Ordni Dumnikan De Quinones, fl-1781, assenjah fil-kunvent ta’ Taormina; l-ahhar
snin ta’ hajtu qattaghhom mad-dumnikani li kien hemm fir-rahal zghir ta’
Ciminna, mhux boghod wisq minn Palermo.
Mit-taghrif fil-qosor li nghata dwar P. Santo Grech
jidher li hu kien mexxej ghaqli u prudenti biex hajjar lid-dumnikani jaghzluh
pirjol taghhom; sahansitra l-istess Majjistru tal-Ordni ghazlu halli jmexxi l-kunventi
dumnikani f’Malta. Izda l-isbah
stqarrija dwar P. Grech ixxandret minn avukat, religjuz u kittieb li ghex fi
zmienu, jigifieri, il-gizwita P. Nazju Saverju Mifsud, meta dwaru kien qal hekk:
Religjuz ezemplarissimu, imzejjen
b’virtu’ u kwalitajiet sbieh hafna, b’mod partikolari kien fabbli u umli
filwaqt li kien mimli hegga ghat-twettiq ta’ dmiru.
Fil-kronaka tal-kunvent tal-Belt hemm li hu: Kien
raghaj habrieki…mahbub u mbierek mill-parruccani tieghu, l-aktar mill-foqra li
kien iqassmilhom kull ghajnuna.
Meta P. Grech halla bl-akbar rassenjazzjoni lil art
twelidu u mar jahdem fil-parrocca li d-dumnikani kellhom fir-rahal zghir ta’
Ciminna, il-fama ta’ tjubitu nxterdet hemm ukoll. Aktar minn ghoxrin persuna li kienu jafuh personalment u
kienu ghadhom hajjin fl-ewwel nofs tas-seklu dsatax, wettqu dan; hekk ukoll
Domenico di Tommaso fisser tajjeb hafna, f’poezija twila, hajjet p. Santo
Grech f’Ciminna. Tant
kienet kbira l-qima lejh mill-fidili ta’ Ciminna li meta miet,
fit-18 ta’ Novembru 1793, qeghdu l-gisem ta’ P. Santo Grech f’urna
fil-knisja ghall-qima tal-poplu; ghamlu wkoll pittura tieghu fis-sagristija
tal-istess knisja. F’Ciminna,
il-qima lejn p. Santo Grech ma qatghet qatt, u ghadha mifruxa fost il-fidili sa
dan il-jum. Kien ghalhekk li
l-Postulatur Generali tal-Ordni Dumnikan, fil-Kapitlu Generali li sar f’Ruma
fis-sena 1929, ipprezenta lil P. Santo Grech fost id-dumnikani li dwarhom
setghet tibda l-kawza tal-beatifikazzjoni.
(dan it-taghrif
hu mehud minn FSADNI Mikiel O.P. Dumnikani
maltin maghrufa 1450-2003 Tifkiriet bijo-bibljografici pp.76-79).
Isqof
Awziljarju, akkademiku u predikatur
Frangisk Saverju Portelli, iben Frangisk u Maria
Antonia Vella, twieled il-Belt fl-24 ta’ April tas-sena 1852; haddan l-Ordni
Dumnikan fil-knisja tad-dumnikani fir-Rabat fit-3 ta’ Frar 1868, semmewh Anglu
u gie affiljat mal-kunvent tal-Madonna tal-Ghar. Sena wara li ghamel in-novizzjat fir-Rabat, ipprofessa
fit-3 ta’ Frar 1868. Temm l-istudju kollu tal-filosofija u tat-teologija
fil-Kullegg ta’ San Tumas ta’ Akwinu tad-dumnikani fir-Rabat; fis-sena 1874
lahaq sacerdot u, sentejn wara, ha l-grad ta’ Lettur fit-Teologija.
Il-patri lettur gdid, Portelli, beda minnufih
il-karriera akkademika tat-taghlim fil-Kullegg ta’ San Tumas, ir-Rabat; matul
is-snin 1876-1882 u 1885-1892 ghallem diversi suggetti,
fosthom il-filosofija, it-teologija u l-Iskrittura Mqaddsa; fis-snin
1887-1892 kien Reggent tal-Istudji kif ukoll surmast tan-novizzi u l-istudenti
li kien hemm fir-Rabat. Fis-sena
1891 gie lawrjat Majjistru fit-Teologija. Waqt
li kien ighallem, il-patrijiet tal-Birgu, fl-1883, ghazluh pirjol taghhom; hu
accetta dan l-ufficcju kontra qalbu tant li rrizenja qabel ma ghalaqlu z-zmien. Wara, rega’ tela’ jghallem fil-Kullegg ta’ San
Tumas, ir-Rabat.
P. Portelli ken religjuz mill-aktar osservanti li
jhobb il-hajja fil-kunvent, l-istudju u l-appostolat; kien ghalhekk li kif temm
il-karriera ta’ taghlim, fl-1893, gie assenjat fil-kunvent tal-Portu Salvu,
tad-dumnikani fil-Belt. Matul
is-snin 1896-1902, hu kien kappillan tal-parrocca tal-Portu Salvu.
Mill-kunvent tal-Belt, P. Portelli seta’ jilhaq ahjar il-bliet u l-irhula
u jaccetta aktar talbiet li kienu jaghmlulu biex jippriedka; kien jinqala’
hafna ghal kull xorta ta’ priedki: panegierci, ezercizzi, konferenzi u priedki
ohra ta’ xi okkazjoni. Ippriedka
mhux biss f’Malta u Ghawdex, izda wkoll f’bosta bliet taljani: Ruma, Torin,
Vercelli, u postijiet ohrajn.
Il-Majjistru Portelli ghen hafna lid-Djocesi ta’
Malta; kien ezaminatur u mhallef prosinodali, ezaminatur tal-filosofija
fis-Seminarju Arciveskovili, ezaminatur tal-ordinandi u Membru tal-Kummissjoni
Djocesana kontra l-Modernizmu. Fis-sena
1910 inhatar Vizitatur Apostoliku ghall-Kongregazzjonijiet kollha tas-Sorijiet
f’Malta u Ghawdex; hu wettaq din il-missjoni sa tmiem is-sena.
Id-dehen, il-prudenza u l-hila li wera ssoktaw isahhu l-fiducja li l-awtoritajiet
ekklezjastici kellhom fih; jista’ jkun li ghalhekk, fl-1911, inhatar Isqof
Titulari ta’ Selinonte u Awziljarju tal-Arcisqof ta’ Malta.
P. Anglu Portelli gie konsagrat isqof fl-14 ta’
Mejju 1911; bhala Isqof Awziljarju hu ghen hafna lill-Arcisqof P. Pace li kien
imdahhal sew fiz-zmien. Meta
dan miet fl-1914, l-Isqof Portelli gie nominat
Amministratur Apostoliku ta-Djocesi ta’ Malta sakemm, fl-1915, Dom
Mawru Caruana lahaq Arcisqof ta’ Malta; u, fl-istess sena, Portelli sar
Vigarju Generali Delegat ghad-Djocesi ta’ Malta.
Matul il-karriera tieghu, l-Isqof Portelli fittex li jindiehes u jghin
lil kull klassi ta’ bnedmin; kien ghalhekk li gibed is-simpatija tal-maltin u
kien mahbub minnhom ilkoll.
Mons. Anglu Portelli miet fid-19 ta’ Gunju 1927, fid-dar li fiha kien joqghod, qrib il-kunvent tal-Belt. L-ghada li miet, tqieghed fl-Oratorju tad-Duttrina, qrib sew tad-dar tieghu, fejn il-fidili setghu jaghtuh l-ahhar tislima. Fil-ghodwa tal-21 ta’ Gunju gie trasportat fil-knisja tal-Portu Salvu fejn sarlu funeral solenni li ghalih attendew l-oghla awtoritajiet ekklezjastici u civili; wara nofs inhar, korteo maghmul minn personalitajiet distinti wassal il-katavru tieghu mill-knisja tal-Portu Salvu sa Bieb Irjali. Il-funeral tieghu ntemm fil-knisja tal-Madonna tal-Ghar, tad-dumnikani fir-Rabat, fejn gie midfun f’qabar ghalih.
(dan it-taghrif
hu mehud minn FSADNI Mikiel O.P. Dumnikani
maltin maghrufa 1450-2003 Tifkiriet bijo-bibljografici pp. 145-146.
Dwar l-Isqof Anglu Portelli
wiehed jista’ jara wkoll MALLIA FILIP O.P. l-Isqof li habbu kulhadd, Lux Press 1982).
FRA DUMINK
FARRUGIA O.P. (1896-1979)
Fratell
Koperatur; missjunarju
Karmenu Farrugia, fl-Ordni ta’ San Duminku bl-isem
ta’ Fra Dumink, twieled f’Bormla fl-11 ta’ Frar 1896. Libes ta’ dumnikan bhala fratell koperatur (ajk) fl-10 ta’
Awissu 1929. Ghamel in-novizzjat
fil-kunvent tal-Madonna tal-Ghar ir-Rabat fejn ukoll ipprofessa fil-11 ta’
Awissu 1930.
Matul hajtu, fra Dumink kien f’diversi kunventi
dumnikani maltin fejn wettaq kull xorta ta’ hidma. Izda hu habb u hadem l-aktar bhala sagritan tal-knisja.
Fi zmien il-gwerra, barra mill-ufficcju li kellu mal-komunita’
dumnikana tal-Belt, kien jiehu hsieb ukoll il-knisja tal-Erwieh, fejn id-dumnikani
tal-Belt kienu jmorru jqaddsu u jwettqu xi funzjonijiet ohra.
Fra Dumink kien hajjat u mharreg fil-muzika.
Kien jigbor l-abbatini biex ighalllimhom ikantaw; gie li kellu wkoll kor
tat-tfal. Kellu wisq ghal
qalbu d-devozzjoni ta’ San Martin de Porres, tal-Ecce
Homo u tal-Madonna.
Fra Dumink, sa minn mindu dahal dumnikan, kellu herqa
kbira ghall-missjoni. Fil-fatt,
hu offra ruhu u mar mad-dumnikani maltin fil-missjoni li dawn kellhom fl-Indja u
aktar tard il-Brazil.
Matul il-mard tieghu zamm dejjem id-dahqa fuq fommu u
gharaf ikun rikonoxxenti ghas-servizz li jkun sarlu; ma kien igerger qatt.
Qatta’ l-ahhar zmien ta’ hajtu jitlob u jhejji ruhu biex jinghaqad
mal-Hallie tieghu. Mimli bil-merti,
hu miet fl-20 ta’ Frar 1979, meta kellu 83 sena, waqt li kien assenjat
fil-kunvent ta’ San Duminku tal-Belt Valletta.
(mill-Atti
tal-Kapitlu Provincjali tal-Provincja San Piju V ta’ Malta, 1981,
pp.37-38)
Akkademiku u
Kittieb
Luigi Zarb, iben Manwel u Antonia Cassar, twieled il-Belt
Valletta fil-31 ta’ Awissu 1899; haddan l-Ordni ta’ San Duminku fil-kunvent
tar-Rabat fis-26 ta’ Dicembru 1915, semmewh Serafin u gie affiljat mal-Provincja
Maltija ta’ San Piju V. Ghamel
in-novizzjat fir-Rabat fejn ukoll ipprofessa fis-7 ta’ Jannar1917.
Studja l-filosofija fil-Kullegg ta’ San Tumas tad-dumnikani fir-Rabat u
t-teologija fil-Kullegg Angelicum,
Ruma, fejn gie ordnat sacerdot fl-1 ta’ April 1922 u lahaq Lettur fit-Teologija
fis-sena ta’ wara.
Malli kiseb il-Lettorat fit-Teologija, intbaghat biex
jispecjalizza fl-Iskrittura Mqaddsa, fl-Ecole Biblique f’Gerusalem; fis-sena 1925 kiseb il-Licenzjat fl-Iskrittura
u nhatar professur ta’ dan is-suggett kif ukoll tal-Ilsna Semitici fil-kullegg
Angelicum, u, fl-1932, beda jghallem
ukoll fil-Kullegg Beda, Ruma.
Fl-1936, gie lawrjat Majjistru fit-Teologija u, tliet snin wara, kiseb il-grad
ta’ Duttur fl-Iskrittura wara li ghamel b’success l-ezami quddiem
il-Kummissjoni Biblika tal-Vatikan.
Wara karriera mill-aktar brillanti bhala professur
fl-Angelicum, fejn kien ukoll Prefett
tal-Istudji fis-snin 1936-39, ftit qabel faqqghet il-gwerrra mal-Italja gie lura
lejn art twelidu. Fl-1940 beda
jghallem fil-Kullegg ta’ San Tumas tad-dumnikani fir-Rabat, fl-1943 beda
jghallem it-Teologija fl-Universita’ Rjali ta’ Malta u fl-istess sena lahaq
professur tat-Teologija Dommatika fejn baqa’ jghallem sas-sena 1965.
Hemm hu kien Dekan tal-Fakulta’ Teologika u bosta drabi kien ukoll
Agent-Vici Kancillier u Rettur Manifiku tal-Universita’ msemmija.
Kif spicca, tawh it-titlu ta’ Professur Emeritu.
Matul il-karriera akkdemika tieghu ha sehem f’bosta Kungressi
Internazzjonali.
Il-professur P. Serafin Zarb xandar bosta studji
serji f’rivisti xjentifici, bhalma huma Angelicum,
Divus Thomas, La Vie Spirituelle, Revue Thomiste, Scientia u bosta rivisti
ohra. Fost l-ghadd ta’
kotba li ppublika, P.Zarb baqa’
maghruf u mfahhar ghall-ktieb voluminuz Historia
Canonis Sacrorum Librorum Utriusque Testamenti, stampat fl-1929 u fl-1934.
Xejn anqas interessanti huma l-kotba kritici li xandar fuq il-kitba ta’
Santu Wistin; l-ahhar wiehed gie stampat f’Malta fis-sena 1948.
Fl-1941, ha f’idejh ir-rivista Scientia
u baqa’ editur taghha sakemm miet. Ghal din il-hidma akkademika, il-Gvern
Franciz iddekorah bil-midalja ta’ Officier
d’Academie.
Barra l-hidma mill-Kattedra, P. Zarb firex l-attivita’
tieghu fil-Provincja Dumnikana Maltija, fil-Knisja u fost l-poplu Malti.
Hu kien darbtejn pirjol tal-kunvent tieghu fil-Belt, ghal aktar minn sena
kien Vigarju Provincjali, darbtejn Provincjal tal-kunventi dumnikani f’Malta,
Rettur u Superjur tal-Kullegg San Albert il-Kbir; fil-Kurja Arciveskovili kien
Imhallef Prosinodali u ezaminatur tal-kleru.
Sa mis-sena 1941 inhatar biex ikun membru tal-Bord kif ukoll
tal-Ezekuttiv tal-Malta Relief Fund. Ghal
din il-hidma fejjieda matul it-Tieni Gwerra Dinjija u wara wkoll, gie dekorat bhala Officer of the Most Excellent Order of the British Empire (O.B.E.).
Fuq kollox, P. Zarb kien religjuz konvint mill-vokazzjoni
tieghu; kemm bhala superjur kif ukoll bhala sudditu fittex li jhares dejjem
il-hajja regulari u komunitarja, b’mod partikolari ghall-attendenza ghat-talb
ma’ shabu. Kien imzejjen
b’karattru umli u ferriehi; ghalhekk kien mahbub minn kulhadd.
Miet fl-isptar San Luqa fis-7 ta’ Marzu 1976; il-funeral sarlu
fil-knisja tad-dumnikani fil-Belt Valletta, li fih ikkoncelebraw madwar mitt
sacerdot flimkien mal-Provincjal P. Ewgen Cachia.
(dan it-taghrif
hu mehud minn FSADNI Mikiel O.P. Dumnikani
maltin maghrufa 1450-2003 Tifkiriet bijo-bibljografici pp. 199-200)
Kappillan
fil-Gwerra
Mikiel Mifsud, mill-Imsida izda twieled fl-Algerija
fit-28 ta’ Novembru 1904, haddan l-Ordni Dumnikan fl-Italja fil-15 ta’
Ottubru 1923; semmewh Salvu u gie affiljat mal-Provincja rumana tal-Ordni
tal-Predikaturi. Ghamel in-novizzjat
barra minn Malta fejn ukoll ipprofessa fis-sena ta’ wara.
Studja barra minn Malta, izda gie ordnat sacerdot f’Malta fit-30 ta’
Gunju 1929. Ghamel l-ahhar
sena tat-Teologija, 1929-1930, fil-Kullegg ta’ San Tumas tad-dumnikani
fir-Rabat; wara, baqa’ jahdem f’Malta matul hajtu kollha.
Sa minn zoghzitu, P. Mifsud habb l-apostolat; wara li
hadem ghal zmien qasir fir-Rabat, gie assenjat fil-kunvent tal-Portu Salvu tad-dumnikani
tal-Belt Valletta. Hemm,
fl-1937, inhatar kappillan tal-parrocca tal-Portu Salvu; f’dak iz-zmien din
kienet wahda mill-akbar parrocci f’Malta.
Meta P. Salv lahaq kappillan kien zmien imwiegher ghall-ahhar billi Malta
kienet fix-xifer tal-bidu tat-Tieni Gwerra Kbira.
Fil-fatt, f’dak iz-zmien, fil-Belt twaqqaf il-Kunsill distrettwali biex
jiehu hsieb il-popolazzjoni tal-post; il-kappillan Mifsud inhatar President ta’
dan il-Kunsill. Fil-laqghat
gieli ha sehem l-istess Gvernatur ta’ Malta kif ukoll il-Kummissarju
tal-Pulizija.
Meta faqqghet il-gwerra, ix-xoghol lill-kappillan
P.Mifsud zdiedlu hafna, barra milli kien ferm perikoluz minhabba l-hbit bla
waqfien mill-ajruplani tal-ghadu, l-aktar fis-snin 1941-1943.
Ix-xoghol zdiedlu billi l-familji twarrbu minn djarhom u nfirxu fi
mkejjen tajbin ghall-bombi li kienu qeghdin jinxtehu.
P.Salv kien qisu mekkuk diehel u hiereg minn post ghall-iehor halli jzur
lill-parruccani halli jqararhom, iqaddsilhom u jippridkalhom.
Biex seta’ jaqdi lil dawk li kienu jmorru l-ufficcju tieghu, hu fittex
li jiehu dan l-ufficcju fil-karnierja taht il-knisja.
Hu temm l-ufficcju ta’ kappillan fil-bidu ta’ Dicembru tas-sena 1943,
meta l-gwerra kienet tbeghdet ftit minn Malta.
F’April tas-sena 1945, P. Salv gie affiljat mal-Provincja Dumnikana ta’
Malta.
Fis-sena 1945, P Mifsud inhatar biex ikun l-ewwel
Superjur tad-Dar gdida tal-Madonna tar-Ruzarju (ta’ Fatima), fi Gwardamangia.
Hemm ma damx wisq billi nhatar Superjur tad-dumnikani fid-Dar tan-Nazzarenu
f’Tas-Sliema, ghas-snin 1946-1949; rega’ nhatar ghall-istess ufficcju
ghat-tliet snin ta’ wara. Barra
minn hekk, hu kien ukoll Vigarju tal-Provincjal P. Serafin Zarb, Direttur
Spiritwali tal-Kullegg San Albert, direttur tal-Lajci Dumnikani, tax-Xirka
tal-Isem Imqaddes ta’ Alla u tal-Azzjoni Kattolika.
Fuq kollox, P. Salv kien religjuz konvint li ghex
hajja ta’ talb u hidma apostolika mwettqa fis-skiet. Filwaqt li kien serju, kien cajtier u ferriehi; kien ihobb
jaghmel pjacir u jaqdi lil kulhadd. Kien
direttur spiritwali mfittex minn kull klassi ta’ fidili; ihobb lill-foqra tant
li l-istess Awtorita’ Civili hatritu Membru tal-Bord tal-Karita’.
Wara tliet snin marid sew, hu miet fl-Isptar Santa Katerina, H’Attard,
fid-19 ta’ Marzu 1977; il-funeral, li fih ikkoncelebraw madwar sittin sacerdot,
sarlu fil-parrocca tal-Portu Salvu tad-Dumnikani tal-Belt Valletta.
(dan it-taghrif
hu mehud minn FSADNI Mikiel O.P. Dumnikani
maltin maghrufa 1450-2003 Tifkiriet bijo-bibljografici pp. 205-206)
Vici-Kappillan
fil-gwerra; kappillan; Predikatur Generali
Censinu Spiteri, iben Vincenz u Rosa Attard, twieled
fis-6 ta’ Gunju 1913 fil-Furjana, imma trabba l-Belt. Haddan
l-Ordni tal-Predikaturi fil-knisja tad-dumnikani fir-Rabat fis-26 ta’
Settembru 1931, semmewh Ruzar u gie affiljat mal-Provincja Dumnikana f’Malta.
Wara li ghamel in-novizzjat fir-Rabat, ipprofessa fit-2 ta’ Ottubru
1932. Studja fil-Kullegg ta’ San
Tumas tad-dumnikani fir-Rabat; gie ordnat sacerdot fit-18 ta’ Settembru 1937.
P. Ruzar kellu hafna ghal qalbu l-hidma apostolika;
ftit wara li ha l-quddiesa, gie assenjat fil-kunvent tal-Lunzjata fil-Birgu,
fejn l-apostolat fost il-kotra kien fl-aqwa tieghu. Il-hidma tal-patrijiet fil-Lunzjata tharbtet bit-Tieni
Gwerra Dinjija. Minkejja li kienu
ghadhom kemm mietu bosta fidili fis-sagristija tal-knisja ta’ San Lawrenz, P.
Ruzar ma qatax qalbu jmur iqaddes fid-Domus
ta’ Mons. Penza f’Bormla,
li kien imiss mat-tarzna. Meta
wasal lura sab il-kamra tieghu, b’kull ma kien fiha, meqruda ghal kollox
bil-bombi, kif ukoll kienu ggarrfu l-kunvent u l-knisja tal-Lunzjata.
Wara, P. Spiteri gie assenjat fil-kunvent tad-dumnikani
tal-Belt Valletta. Minnufih hu beda
l-apostolat fost in-nies tal-parrocca mwerwirn u mnikktin bil-hbit ahrax mill-ajru.
Ghall-ewwel hu kien vici-kappillan u direttur tal-Oratorju tad-Duttrina
tat-tfal. Fi tmiem is-sena 1943,
inhatar kappillan tal-Parrocca tal-Portu Salvu.
Billi l-gwerra kienet ghadha ma spiccatx, hu kellu hafna xoghol biex idur
lill-parruccani tieghu mxerrdin f’bosta mkejjen. Wettaq din il-hidma apostolika bl-akbar impenn u mhabba
sas-sena 1952.
Barra z-zmien qasir li kien ir-Rabat bhala surmast
tan-novizzi u l-istudenti, P. Ruzar qatta’ l-bqija ta’ hajtu fil-kunvent
tal-Lunzjata fil-Birgu. Hemm
inhatar darbtejn pirjol (1953-1956; 1965-1969), kien sagristan maggur, infermier
u, ghal zmien twil, sottopirjol. Fis-snin
1953-1960 kien kappillan tal-Istitut Asilo
San Giuseppe f’Haz-Zabbar; fl-1964 inghata t-titlu ta’ Predikatur
Generali.
Minkejja li P.Ruzar kien marid sewwa, hu baqa’
jahdem sal-ahhar. Miet fl-20
ta’ April 1977. Il-funeral sarlu
fil-knisja tal-Lunzjata u gie midfun fl-oqbra tal-Provincja fic-Cimiterju
tal-Addolorata.
(dan it-taghrif
hu mehud minn FSADNI Mikiel O.P. Dumnikani
maltin maghrufa 1450-2003 Tifkiriet bijo-bibljografici pp. 206-207)
Gejtanu twieled l-Isla fl-14 ta’ Ottubru 1909 minn
Paul Mallia u Angela Zammit. Kien
iservi ta’ abbati fil-knisja ta’ San Filippu Neri fl-Isla, fejn sar jaf bid-dumnikani.
Dahal novizz ta’ 15-il sena u ha l-libsa dumnikana fit-28 ta’
Settembru 1924. Gie moghti l-isem
ta’ Philip. Ghamel
il-Professjoni Semplici fit-18 ta’ Ottubru 1925 u dik Solenni fid-19 ta’
Ottubru 1930. Gie ordnat sacerdot fil-21 ta’ Mejju 1932.
Kompla l-istudju tieghu fil-Kullegg Angelicum
gewwa Ruma fejnha d-Dottorat fit-Teologija.
Meta gie lura Malta beda jghallem fil-Kullegg ta’
San Tumas, ir-Rabat. Fil-gwerra
ghallem fil-Kullegg St Edward’s, li
kien l-Imdina, u wkoll mar il-Birgu ma’ patrijiet ohra biex jiehdu hsieb l-iskola
Elementari. Ghallem fi Flores
College, li wara sar il-Kullegg San Albert il-Kbir.
Kien Pirjol tal-komunita tal-Belt Valletta bejn
1947-50 u 1964-70. Kien fi
Gwardamangia bhala superjur fiz-zmien tal-bini tal-Knisja dedikata lil Sidtna
Marija tar-Ruzarju ta’ Fatima.
P.Philip kellu l-kelma facli u uzaha biex jippriedka u jikteb.
Fil-fatt kien imfittex hafna ghal kull tip ta’ predikazzjoni u l-Kapitlu Provincjali tal-1969 kien hatru Predikatur Generali.
Kien ukoll bniedem socjevoli hafna li kien ihobb
jithallat ma’ kull tip ta’ nies, dejjem lest b’xi cajta jew xi rakkont fuq
fommu.
Bi hrara kien jilqa’ lil dawk li kienu jfittxuh
ghall-qrar u ghad-direzzjoni spiritwali. Kellu hidma siewja ma’ diversi
Ghaqdiet, l-iktar fosthom mal-Arcikonfraternita’
tas-Ssmu. Sagrament fil-Parrocca tal-Portu Salvu u San Duminku.
Kellu mhabba kbira ghal dak kollu li kien marbut mal-Knisja
u mal-Ordni Dumnikan. Minhabba
f’hekk kien jaghmel hafna xoghol ta’ ricerka fl-Arkivji biex ikun jista’
jippublika taghrif interessanti dwar diversi suggetti. L-ikbar
pubblikazzjonijiet tieghu certament huma: l-istorja tal-Arcikonfraternita
tas-Ssmu Sagrament migbura fil-ktieb: Il-Fratellanza
tas-Ssmu Sagrament fil-Parrocca ta’ Santa Marija tal-Portu Salvu Valletta
1575-1975, Veritas 1975); u l-bijografija
tal-Isqof Angelo Portelli fil-ktieb: L-Isqof
li habbu kulhadd, Lux Press 1982).
Kien ihobb ukoll il-funzjonijiet tal-knisja u b’mod partikolari l-festi ta’ Corpus Domini u ta’ San Duminku. Kien jiddedika hafna energija u hin ukoll ghall-Mejda tal-Appostli li l-Arcikonfraternita tas-Ssmu Sagrament tiehu hsieb thejji ta’ kull sena matul il-Gimgha Mqaddsa fl-Oratorju taghha.
Fi tmiem hajtu, P. Philip kien irtirat id -Dar tal-Kleru f’Birkirkara, fejn miet fis-27 ta’ Jannar 1996. Il-funeral sar fil-Knisja ta’ San Duminku, Valletta, fid-29 ta’ Jannar bis-sehem ta’ hafna sacerdoti u l-folla li mliet il-knisja.
P. BENEDITT
SAMMUT O.P. (1914-98)
Hamilton Sammut twieled il-Belt Valletta fil-21 ta’
Jannar 1914. Meta kellu
tmintax-il sena, haddan l-Ordni ta’ San Duminku fil-knisja tal-Madonna
tal-Ghar, ir-Rabat. Hemm hu temm
is-sena tal-prova u, fit-2 ta’ Ottubru 1932 ghamel l-ewwel professjoni.
Studja l-filosofija u t-teologija fil-Kullegg ta’ San Tumas ta’
Akwinu gewwa r-Rabat u gie ordnat sacerdot fit-18 ta’ Settembru 1937.
Ghalkemm P. Beneditt inghata c-cans li jkompli
jistudja biex isir Lettur fit-Teologija, kien ipprefera jinghata mill-ewwel
ghall-apostolat. Ghalhekk,
ftit wara li lahaq sacerdot, intbaghat fil-kunvent tal-Lunzjata l-Birgu.
Fis-sena 1940 gie assenjat mis-superjuri tieghu halli jmur jahdem bhala
vici-kappillan fil-parrocca tal-Portu Salvu tad-dumnikani tal-Belt Valletta.
Dan kien ufficcju perikoluz billi kien zmien li fih il-gwerra kienet qed
tihrax.
Ghall-medda ta’ aktar minn ghoxrin sena, mill-1949
sal-1969, P. Beneditt xerred il-qima lejn San Duminku u l-Ordni Dumnikan mhux
minn fuq il-pulptu jew bil-kitba, imma b’mod mill-iktar popolari, b’hidma
bla waqfien b’risq il-festa ta’ San Duminku.
Fil-fatt, f’mohh hafna, l-isem
ta’ P.Beneditt hu sinonimu mal-festa ta’ San Duminku.
Minbarra din il-hidma, imma, ta’ min isemmi li P.
Beneditt kien ghal hafna snin ukoll Direttur Spiritwali tal-Legjun ta’ Marija,
l-ewwel fl-Isla, imbaghad fil-Parrocca tal-Belt. Kien ukoll Direttur Spiritwali tal-Kazin tal-Banda King’s
Own; kien ta’ sikwit iwettaq dan l-ufficcju bl-akbar serjeta’ billi kien
ta’ sikwit jaghmlilhom konferenzi u jmur iqarar lill-membri fl-istess kazin.
Mis-sena 1971 sal-1983, P. Beneditt kien fil-kunvent
tal-Madonna tar-Ruzarju ta’ Fatima fi Gwardamangia. Hemm hu wkoll fittex li jkabbar il-festa u jxerred il-qima
lejn il-Madonna ta’ Fatima. Il-bqija
ta’ hajtu hu ghaddieha bhala membru tal-komunita’ dumnikana f’Tas-Sliema.
B’danakollu ftit li xejn seta jahdem f’din il-komunita’ billi fl-ahhar
tnax-il sena kien mghakkes bil-mard.
Xorta baqa’ jfarrag b’dik id-dahqa fuq fommu lil kull min kien izuru.
Fl-ahhar snin ta’ hajtu kien rikoverat fid-Dar
tal-Kleru Birkirkara. Ittajjar
ghal ghand il-Mulej fl-20 ta’ Jananr 1998.
Il-funeral sar fil-knisja ta’ Gesu’ Nazzarenu, Sliema, bis-sehem
numeruz tal-ahwa dumnikani.
P.MARTIN
SCICLUNA O.P. (1914-1980)
P. Martin twieled Haz-Zebbug fil-25 ta’ Lulju 1914. Fil-maghmudija tawh l-isem ta’ Guzeppi. Qabel haddan l-Ordni Dumnikan kien jistudja l-inginerija; fil-fatt hu bahhar kemm-il darba fuq il-vapur “Knight of Malta” bhala student bit-tama li jilhaq inginier. Xedd il-libsa dumnikana fil-21 ta’ Ottubru 134. Ghamel is-sena tan-novizzjat fil-kunvent tal-Madonna tal-Ghar, ir-Rabat, fejn ipprofessa fit-3 ta’ Novembru 1935. Studja l-filosofija u t-tejologija fil-kullegg ta' San Tumas, ir-Rabat. Ordna sacerdot fit-30 ta’ Gunju 1940.
P. Martin wettaq bir-reqqa bosta ufficcji
fil-kunventi dumnikani f’Malta. Ghal
zmien twil kien vici-kappillan fil-parrocca tal-Portu Salvu, fejn kien ukoll
direttur tad-duttrina u prokuratur tal-kunvent.
Fis-snin 1954-57 kien superjur tal-kunvent ta’ Gesu’ Nazzarenu
f’tas-Sliema. Kif temm dan
l-ufficcju beda jghallem fil-kullegg San Albert il-Kbir, fejn hu nteressa ruhu
wkoll mill-isports u mill-hidmiet l-ohra kollha tal-kullegg.
Kellu certa hila biex izomm id-dixiplina mat-tfal la ma jitlef il-hlewwa,
tant li l-istess tfal kienu jharsu lejh bhala wiehed mill-hbieb tal-qalb taghhom.
Sahansitra l-istess genituri kienu japprezzaw il-qbil bejn P. Martin u
wliedhom.
Fl-1966, P. Martin rega’ gie assenjat fil-kunvent
ta’ San Duminku tal-Belt Valletta filwaqt li baqa’ jghallem fil-Kullegg.
Bhekk hu seta’ jharreg ahjar il-hrara li kellu ghall-apostolat, l-aktar
permezz tal-konfessjonarju. Minhabba
l-hidma u l-karattru helu tieghu kien mahbub minn shabu kif ukoll mill-fidili.
Dan deher fil-vojt li halla meta, fl-1 ta’ April 1980, halla dan
il-wied tad-dmugh.
(Mill-Atti
tal-Kapitlu Provincjali tal-Provincja ta’ San Piju V ta’ Malta,
1981 p. 40).
Missjunarju;
Direttur tal-Istitut tad-Duttrina
Joseph Fsadni twieled il-Birgu fl-4 ta’ Awissu 1920 u kien il-hames wiehed fost ghaxart ahwa. Il-genituri tieghu kienu Joseph u Giovanna Cassano, li rabbew lil uliedhom fid-dawl tal-Vangelu u fid-dell tal-knisja tal-Lunzjata tad-Dumnikani tal-Birgu.
Wara li temm l-istudji tal-iskola sekondarja, fl-1937
dahal novizz fl-Ordni Dumnikan u nghata l-isem ta’ Kostantin ghal P. Kostantin
Camilleri O.P. li kien miet sentejn qabel fil-kunvent tal-Belt Valletta.
Huwa ghamel il-profssjoni religjuza fid-9 ta’ Ottubru 1938 u ghamel l-istudji
teologici fil-Kullegg San Tumas t’Akwinu gewwa r-Rabat.
Ordna sacerdot fl-1 ta’ Awissu 1943 fi zmien it-Tieni Gwerra Dinjija
meta kien hawn hafna nuqqas ta’ ikel u trasport.
P. Kostantin ghex f’diversi kunventi: f’dak ta’
Gwardamangia wara ftit xhur mit-twaqqif tieghu; fil-Birgu u fil-Belt Valletta.
Dejjem hadem b’dedikazzjoni skond pjan imfassal bir-reqqa kollha.
Kellu hidmiet ohra bhal dawk ta’ vici-kappillan fil-Parrocca tal-Portu
Salvu, ghalliem fil-Kullegg ta’ San Albert, kif ukoll ta kontribut, ghal tmien
snin, fil-finanzi tal-Provincja.
P.Kostantin dejjem gharaf ihares lejn il-hajja,
bil-ferh u n-niket taghha, b’xi cajta fuq fommu, u kull cajta tieghu kien
ikollha taghlima. Kellu
diversi hidmiet f’oqsma differenti tal-hajja.
Fost dawn, minn ta’ quddiem, huma x-Xirka tal-Isem Imqaddes t’Alla,
il-Missjoni u t-taghlim tal-katekizmu lit-tfal fl-Istitut tad-Duttrina
fil-Parrocca tal-Portu Salvu.
Huwa mar l-ewwel darba l-missjoni dumnikana maltija
fil-Brazil fl-1961 u kien fid-djar ta’ Faxinal, Ponta Grossa, Borrazopolis u
Matinhos.
P. Kostantin kellu ghal qalbu t-tfal tad-Duttrina.
Kien izomm dixxiplina minghajr ma jghajjat maghhom.
Ta’ spiss kien idur il-klassijiet iqassam rigali lit-tfal u jara
x’jivvinta biex iheggeg lit-tfal jattendu regolarment.
Il-festa tal-Ewwel Tqarbina, ghalih, kienet tkun il-kuruna tal-hidma li
jkun wettaq flimkien mal-katekisti tul ix-xhur kollha ta’ qabel.
Bhalma hu kellu mhabba specjali ghat-tfal, daqstant
iehor it-tfal u ommijiethom kellhom
imhabba specjali lejh. Dan intwera
b’mod specjali fil-prezenza numeruza taghhom ghall-funeral tieghu li sar fil-knisja tal-Portu Salvu nhar il-25 ta’
Lulju 1998, jumejn fuq il-mewt tieghu.
P. VINCENZ
PORTELLI O.P.(1925-2002)
L-Ewwel
Kappillan tal-Parrocca tal-Madonna tar-Ruzarju ta’ Fatima; Predikatur
P. Vincenz Portelli twieled fil-belt Valletta fis-27 ta’ Mejju 1925. Il-genituri tieghu kienu Duminku Portelli u Maria Carmela Schembri. Tghammed fil-Parrocca tal-Portu Salvu, Valletta. Is-saecrdot li ghammdu kien zijuh, dumnikan, P. Klement Portelli.
P. Vincenz kien il-kbir fost hames ahwa.
Il-familja Portelli, fl-ahhar gwerra dinjija sabu kenn fil-karnierja
tal-knisja tad-dumnikani. Izda ghal xi zmien kienu marru l-Marsa, qrib il-post tax-xoghol
tal-missier, u qrib xelter.
Bhala tifel, P. Vincenz attenda l-iskola elementari
tal-Belt u, wara, l-iskola sekondarja ta’ San Pawl. Ta’ 18-il sena, fl-1943, ha l-libsa dumnikana u beda
n-novizzjat. Fil-15 ta’
Ottubru 1944 huwa ghamel il-professjoni religjuza u beda l-istudji
tal-filosofija u t-teologija. Gie
ordnat sacerdot fil-25 ta’ Marzu 1950.
P. Vincenz beda jaqdi l-ministeru sacerdotali gewwa
l-Parrocca ta’ San Duminku tal-Belt Valletta.
F’dan iz-zmien, il-Belt kienet ghadha popolata hafna. Bhala
vici-kappillan kien spiss jissejjah ghall-assistenza tal-morda.
Kien ighid li hu, u shabu l-vicijiet l-ohra, gieli hargu ukoll tliet
darbiet bil-lejl biex jassistu l-morda.
Fl-1 ta’ Frar 1968, P. Vincenz gie mahtur bhala l-ewwel
kappillan tal-Parrocca tal-Madonna tar-Ruzarju ta’ Fatima fi Gwardamangia.
Dam jaqdi dan l-ufficcju ghat-tul ta’ 13-il sena.
P. Vincenz kien jiehu sehem f’diversi attivitajiet
socjali, kemm civili kif ukoll religjuzi. Kien,
fost l-ohrajn, Direttur Spiritwali tal-Malta Union of Teachers, tal-Kazin tal-Banda Cittadina King’s
Own, u tat-tim tal-Valletta
FC. Kien, imma wkoll,
Direttur Spiritwali tas-Sodalita’ tad-Duluri, Assistent Ekklezjastiku
tal-Azzjoni Kattolika, Direttur Spiritwali
tal-Legjun ta’ Marija, kif ukoll Promutur tal-Lajci Dumnikani.
P. Vincenz kien maghruf hafna ghall-predikazzjoni
tieghu, fosthom ghall-panigierci. Ftit
huma l-pulpti f’Malta u Ghawdex, li P. Vincenz ma telax fuqhom biex iwassal xi
panigierku sabih kif kien jaf jipprepara hu!
Ftit ukoll huma l-kunventi ta’ patrijiet u sorijiet, kif ukoll is-swali
ta’ Ghaqdiet, li P. Vincenz ma
marx jippriedka fihom jew jaghmel xi konferenza!
P. Vincenz kellu ghal qalbu dak kollu li kien
tal-Knisja, tal-Ordni Dumnikan, u tal-Belt Valletta. Kellu hafna ghal qalbu l-Liturgija Mqaddsa.
Ried li din dejjem tigi celebrata bl-ikbar dinjita.
Bir-rabta kbira li kellu mal-knisja ta’ San Duminku tal-Belt Valletta,
kien jirsisti wkoll biex jara li din tinzamm fi stat mill-aqwa.
Hekk ukoll l-armar u t-tizjin kollu taghha.
Xejn inqas l-istatwa artistika ta’ San Duminku mizmuma b’tant ghozza
u qima f’din l-istess knisja.
P. Vincenz miet fl-4 ta’ Mejju 2002 gewwa Villa
Messina fir-Rabat. It-Tnejn
6 ta’ Mejju sar il-funeral fil-parrocca tal-Portu Salvu. Il-gemgha ta’ nies minn kull livell tas-socjeta li attendew
ghall-funeral tieghu kien sinjal tar-rispett taghhom lejh.